Efektywna komunikacja

Większość osób chorujących na schizofrenię doświadcza trudności w porozumiewaniu się, ma problemy z wyrażaniem swoich uczuć i emocji oraz nawiązywaniu kontaktów interpersonalnych. Dla większości chorych na schizofrenię problem stanowią: zaburzenia koncentracji i pamięci, trudności z wyciąganiem wniosków, stępienie uczuć, zubożenie mowy oraz apatia. Na komunikację wpływają też urojenia i halucynacje.

Bariery w komunikacji dotyczą także rodzin chorych. Często spowodowane jest to nieumiejętnością odczytania emocji chorego, co wynika m.in. z objawów negatywnych, biernej postawy chorego, niespójności pomiędzy komunikacją werbalną i niewerbalną. Na efektywność komunikacji wpływa także stres i napięcie, jakie przeżywają członkowie rodziny podczas kontaktu z chorym. „Życie ze schizofrenikiem może powodować silne napięcie u wszystkich członków rodziny, zwłaszcza wtedy, gdy to głównie oni opiekują się chorym”. Dla rodzin źródłem frustracji może być nie tylko wysiłek wkładany w opiekę, ale również próby rozróżnienia, które z zachowań spowodowane są chorobą, a za które odpowiada pacjent. Konsekwencją tych niejasności może być pogarszanie się zdolności komunikowania się w rodzinie.

Dlaczego umiejętna komunikacja jest ważna?

Przede wszystkim udoskonalone porozumiewanie się wpływa na jakość więzi rodzinnych. Pacjenci, a także członkowie rodziny uzyskują pozytywne wzmocnienie, jeśli słyszą pochwały za podejmowane wysiłki. Komunikowanie swoich emocji pomaga także w rozładowywaniu sytuacji konfliktowych. Zgodnie z założeniami modelu podatności na stres, konflikty i narastające napięcie mogą prowadzić do nasilenia się lub nawet nawrotu objawów chorobowych. Efektywna komunikacja przyczynia się do zapobiegania temu procesowi.

Zasady efektywnej komunikacji

Mów krótko, na temat i trzymaj się głównego wątku – dla chorujących na schizofrenię często trudne jest wyciąganie wniosków, odkrywanie ‘drugiego dna’ wypowiedzi.

Wypowiadaj się w prosty sposób – trudności w koncentracji uwagi mogą uniemożliwić choremu zrozumienie zawiłych wypowiedzi. Staraj się unikać złożonych, skomplikowanych wypowiedzi, wyrażać jasno opinie i prośby, koncentrować na jednym temacie.

Mów wprost o uczuciach i emocjach – zawsze mów o swoich uczuciach w pierwszej osobie np. „Jestem szczęśliwy, że…”, „Przykro mi, kiedy..”. Uogólnienia i ironia są dla chorych na schizofrenię trudne do zrozumienia.

Zachowaj spokój – nawet najtrudniejsze treści przekazuj spokojnie i otwarcie.

Nie zapominaj o pochwałach – wyrażanie zadowolenia z określonych działań i zachowań wzmacnia w chorych poczucie skuteczności. Pochwały uświadamiają pacjentom ich siłę i możliwości.

Dopytuj się o odczucia – stępiony afekt, zamykanie się w sobie sprawiają, że często nie wiemy, co chory czuje i myśli. Zamiast snuć przypuszczenia, pytaj, gdy czegoś nie rozumiesz lub nie wiesz.

Jak rozwiązywać konflikty?

Przede wszystkim pamiętaj, że konfliktów nie da się uniknąć. Są one nieodłączną częścią funkcjonowania każdej grupy, także rodziny. Objawy schizofrenii mogą zwiększać prawdopodobieństwo ich występowania. Chory często nie jest w stanie przewidzieć konsekwencji swoich działań, nie zauważa narastającego napięcia. Z kolei powtarzające się sytuacje konfliktowe i stres mogą przyczynić się do narastania objawów choroby. Najlepiej uporać się z konfliktem jak najszybciej. Jest to korzystne zarówno dla pacjenta, jak i jego rodziny.

Ważne jest, aby unikać oskarżeń. Zamiast tego warto opisać problem i opowiedzieć o swoich uczuciach z nim związanych. „Jeśli skupisz się na szukaniu rozwiązania, a nie winnego, wasz dialog będzie konstruktywny”. Najlepiej rozmawiać o konkretnych sytuacjach i zachowaniach. Stosowanie uogólnień nie przyczyni się do rozwiązania problemu. Pamiętaj, aby mówić spokojnie i łagodnie – to najlepszy sposób na uzyskanie porozumienia. Nie bądź jednostronny – poznanie punktu widzenia drugiej osoby pomoże Wam ogarnąć całą sytuację i pozwoli na znalezienie dobrego rozwiązania.

Kim T. Mueser, Susan Gingerich. Życie ze schizofrenią - poradnik dla rodzin.

7 listopada 2007